خانه / فیلم ها / نقد فیلم های ایرانی / نقد فیلم محمد رسول الله (Muhammad The Messenger of God)
نقد فیلم محمد رسول الله (Muhammad The Messenger of God)

نقد فیلم محمد رسول الله (Muhammad The Messenger of God)

محمد رسول الله فیلم پرهزینه ی مجید مجیدی پس از شش سال پروسه ی ساخت بلاخره رنگ پرده ی سینما را به خود دید. فیلمی که یک موضوع حساس و پر اهمیت را یدک می کشد و با بار ایدئولوژیک خود باید برای ۱ میلیارد مسلمان در سطح جهان ملموس واقع شود. چون مضمون این اثر داستانی است از کودکی پیامبر عظیم و شان اسلام که تا به امروز در مدیوم سینما به تصویر کشیده نشده است. به همین دلیل موضع مجیدی در همان قدم نخست بسیار پر تسامح و با احتیاط می باشد چون سازنده ی فیلم کشور ایران است و روایت زندگی رسول خدا، به صورت ناخودآگاه به جرگه ی سیاسی و عقیدتی کشانده می شود. حال دلیل این موضوع که کاملا یک بحث فرامتنی است، به خاطر این امر بوده که نوع نگاه فیلمساز به عنوان مذهب تشیع در مقابل خیل عظیم جماعت اهل تسنن قرار گرفته و می تواند در همان ابتدا اثر را پس بزند.(همانطور که دقیقا این اتفاق در کشورهای عربی افتاد).

نقد فیلم محمد رسول الله (Muhammad The Messenger of God)

حال پس از اشاره به این مقدمه ی کوتاه به سراغ خود فیلم می رویم. اولین موضوعی که مخاطب در تماشای محمد رسول الله با آن مواجهه می شود، تکنیک و ساختار بیرونی اثر در به تصویر کشیدن لوکیشن های عظیم خود است که یک تیم حرفه ای غیر ایرانی پشت این امر قرار دارد. از ویتوریو استورارو فیلمبردار ایتالیایی که برنده ی سه جایزه ی اسکار است گرفته تا ای. آر. رحمان هندی که او هم یک اسکار موسیقی در کارنامه ا ش دیده می شود یا اسکات ای. اندرسون که جلوه های ویژه را انجام داده(وی هم برنده ی جایزه اسکار بوده) و میلژن کرکا کلژاکویچ طراح صحنه. حال با استفاده از چنین تیم قدری، مجیدی به سبک فیلمسازی هالیوود می خواهد در راستای خلق یک ایدئولوژی بسیط دینی یک اثر فاخر بسازد. فرآیندی که در آن حتی فیلمنامه نویس نامی ایرانی، کامپوزیا پرتوی او را همراهی کرده و همه چیز دست به دست هم داده است تا محمد رسول الله با یک سرمایه گذاری تاریخی که عنوان گران ترین فیلم تاریخ سینما را به خود اختصاص داده، به عرصه ی نمایش درآید.

اما ضعف اصلی فیلم همین پوسته ی خارجی آن می باشد. به بیانی تکنیک به حد مضاعف، کاری کرده است که فرم نتواند استحکام کافی داشته باشد. با اینکه امر تکنیک مهمترین بخش فرم بوده اما نباید فراموش کرد که قسمت اعظم فرم از نوع نگاه فیلمساز و فردیت وی نشئت می گیرد. اگر بخواهیم روی این قضیه کمی مکث کنیم پی می بریم که درنیامدن مستحکم فرم در پس ارعاب بازی با تکنیک، از ساختار و زبان فیلمسازی مولفش بیرون می آید. مجیدی در طول کارنامه سینماگری اش نشان داده که او متخصص خلق جهان و اتمسفر کوچک با پرسناژهای محدود است و با یک نیمچه قصه می تواند کاری کند که همچون بچه های آسمان با زبان فرم یک محتوای انسانی و حتی دینی بیافریند. این موضوع گویی پاشنه ی آشیل محمد رسول الله در قدم نخست بوده و در بخش هایی از اثر، ساختار درام به همین دلیل نمی تواند به یک انسجام درونی برسد.

نقد فیلم محمد رسول الله (Muhammad The Messenger of God)

تیپ های فیلم محمد رسول الله بر اساس یک خط پیرنگ بسیط نوبت به نوبت برای مخاطب باز آفرینی می شوند، البته با ساختار فلاش بک، که به طور جالبی چنین روند آغازینی را در شاهکار مصطفی عقاد، الرساله هم می بینیم. با اینکه یادآور این موضوع می شویم که نباید این دو فیلم را با هم مقایسه نمود اما نمی توان از موتبف های شبیه به هم در دو فیلم که اساسا به طور خودآگاه یا ناخودآگاه بازآفرینی می شوند، چشم پوشی کرد. اولین سکانس فیلم با نمایی از حامی مهم پیامبر، عموی او ابوطالب شروع می شود که در بازه ی زمانی تحریم شعب ابو طالب، فردی سالخورده است و صدای او به عنوان نریشین بر روی تصویر قرار دارد. سپس در ادامه به مکه در بحبوحه ی تولد محمد (ص) رجعت می کنیم و با تیپ هایی اعم از ابوسفیان، ابو لهب و همسرش، عبدالمطلب و آمنه روبرو می شویم. مشکل اصلی اینجاست که به دلیل ابتر بودن درام و راکد ماندن روایت، پرسناژی در ساختار ساخته نمی شود. ابوسفیان که کاملا به طور کاریکاتوری عمل می کند و در آفریدن یک آنتاگونیست قدر، درجا می زند. در آنسو شخصیت عبدالمطلب که بار اصلی درام را در پرده های اول و دوم باید یدک بکشد، در بطن این کاراکتر ابعاد چند وجهی به تکامل نرسیده و پدر بزرگ پیامبر فقط بر روی یک مدار تک خطی تکرار می شود.

 

عبدالمطلب از یک طرف از میلاد پیغمبر خاتم در نسل خود آگاه بوده و از سمت دیگر به دلیل درام راکد شده ی اثر، اکت هایش نمایشی و خنثی است. به بیانی عبدالمطلب در میان قهرمان و ضد قهرمان بودن دست و پا می زند و در مدت دو ساعت تا لحظه ی مرگش، دیالوگ ها و افعال پر تسلسلی را به نمایش می گذارد. فیلم در ساحت ابژکتیو روایتش با اینکه در ظاهر یک مضمون و شاه پیرنگ اصلی دارد اما نوع پیشبرد درام را به صورت تقطیع وار و تک خطی رو به جلو می برد که همین امر در فرم پر از ضعف اش یک تناقض بنیادین ایجاد می کند. گویی سکانس های فیلم مجموعه ای از کلیپ های جداگانه ای است که بدون ارتباط درونی به هم وصله زده شده اند و در این بین فیلمساز برای ایجاد حس سمپاتیک در کاراکتر محمد (ص) نوجوان، از اوج و فرود اتفاق های خرق عادت بهره می برد. با اینکه انصافا جلوه های ویژه فیلم شکیل درآمده اما کارکردش فقط در حد تزئین و موتیفی دکوراتیو مورد استفاده قرار می گیرد.

نقد فیلم محمد رسول الله (Muhammad The Messenger of God)

حال با تمام این بازآفرینی های دست و پا شکسته که به مدد تکنیک و بازی با دوربین و گرفتن نماهای کارت پوستالی استورارو همراه است، قطعا محتوایی نمی تواند از پس فرم نحیف و پر از تسامح اثر خلق گردد. بلکه به دلیل سبک ابتر روایت و پیشبرد شکسته و خنثی درام، محتوا در دام تسلسلی الساقی، ایزوله شده و در همان کارکرد اولیه مضمون باقی می ماند. در این بین آفرینش و دراماتایزه کردن کاراکتر پیامبر هم هیچ باز آفرینی مثبتی ندارد و گویی همچون یک موجود خارجی، قابل حذف است. از نوع دیالوگ های بشدت تصنعی کاراکتر گرفته که هیچ حس سمپاتی ایجاد نمی کند تا معجزات و اعمال فرا انسانی اش که به زور می خواهد برای ما فرستاده ی خدا بسازد.

در کلام آخر محمد رسول الله فیلم بدی است. اثری ابتر و الکن که در پشت تکنیک و خرق عادت بصری اش پنهان شده و در فرم نداشته اش حرفی برای گفتن ندارد. اما پس از گذشت زمان طولانی فیلم که مخاطب را واقعا خسته می کند در پایان این حس برایمان ایجاد می شود که برای گریز از این حالت تسلسل به سراغ فیلم الرساله ی مصطفی عقاد برویم. چون این امر ناخودآگاه ما را به این ورطه می کشاند که پس از نمایشی ضعیف از دوران کودکی پیامبر اسلام، حال بهتر است که زمان بعثت ایشان را در ادمه از زبان عقاد دنبال کنیم تا کمی ما را سر حال بیاورد.

کارگردان: مجید مجیدی

امتیاز: ۱۰ / ۲

دیدگاه بگذارید

1 دیدگاه روشن "نقد فیلم محمد رسول الله (Muhammad The Messenger of God)"

avatar
  Subscribe  
جدیدترین نظرات قدیمی ترین نظرات نظرات با رای زیاد
اشاره به موضوع
trackback
نقد و بررسی فیلم "نگار": تجربه ای ستایش برانگیز - فیلمجی

[…] بخوانید: نقد و بررسی فیلم محمد رسول الله […]